urządzenia mobilne -

„przedsiębiorstwo przyszłości będzie organizacją dualną lub też poliorganizacją, tworem o charakterze sieciowym z elementami autokoordynacji, przyjmującym różne formy działalności, często tworzone na określony czas”1. Wydaje się, że ta „przepowiednia” spełniła się przybierając postać współczesnych korporacji międzynarodowych. Praktyka zarządzania pokazuje, że przedsiębiorstwa międzynarodowe stanowią jakby scenę światowego teatru, na której rozgrywają się akty spektaklu pt. Globalizacja2. Każdy akt stanowi odrębny obszar prezentowanych zagadnień i problemów gospodarczych, politycznych, prawnych, kulturowych i społecznych, które jednakże przeplatają się wzajemnie

przynosząc określone profity i korzyści, a czasem powodując konflikty i straty. Aktorami na tej scenie są menedżerowie zarządzający korporacjami ponad granicami geograficznymi, kulturowymi i politycznymi. Z uwagi na obecność licznych filii międzynarodowych korporacji operujących na polskim rynku, zasadnym jest przyjrzenie się kadrze menedżerów-ekspatriantów, czyli menedżerów wysyłanych z centrali firmy międzynarodowej do jej jednostek lokalnych. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie ról odgrywanych przez kadrę ekspatów w filiach korporacji oraz problemów i dylematów pojawiających się w ich

urządzenia mobilne pracy za granicą. 2. Definicja menedżera-ekspatrianta Zdaniem J.H.Dunninga, jednym z ważniejszych zadań stojących przed przedsiębiorstwem międzynarodowym jest próba pogodzenia globalnej strategii korporacji z wieloma czynnikami (kulturowymi, politycznymi, gospodarczymi, prawnymi) specyficznymi dla kraju czy regionu, w którym funkcjonują jednostki lokalne3. Pracownicy reprezentujący różne kraje i kultury wnoszą do korporacji własne wartości, normy, oczekiwania. Jeśli menedżerowie nie zrozumieją tych oczekiwań, wszystkie zadania, procedury i reguły zarządzania, które wprowadzą do jednostki lokalnej, mogą okazać się nietrafione i

implikować problemy związane na przykład z małą efektywnością pracy, złą atmosferą, absencją pracowników. W zależności zatem od sytuacji, korporacja decyduje się na zatrudnienie w jej filiach menedżerów lokalnych, którym powierza misję zarządzania całą jednostką lub wysyła z centrali kadrę ekspatriantów. Zatrudnianie ekspatów jest uzasadnione w takich sytuacjach gdy na przykład zarządzanie filią wymaga specyficznej wiedzy technicznej, znajomości strategii ogólnej korporacji lub szczególnej dbałości o standardy jakości, oraz spójność kultury organizacyjnej. Menedżerowie–ekspatrianci i inpatrianci, to szczególna grupa

menedżerów międzynarodowych, wrocław a kryterium rozróżnienia tych pojęć stanowi kierunek ich przemieszczeń. W Słowniku Języka Polskiego słowo „ekspatriacja” oznacza wydalenie kogoś z kraju, łączące się zwykle z pozbawieniem obywatelstwa; wygnanie, a także dobrowolne opuszczenie kraju; zerwanie z ojczyzną. Natomiast „ekspatriant”(ekspata) to człowiek, który przymusowo lub dobrowolnie opuścił kraj4. W literaturze anglojęzycznej mianem „ekspatrianta”(ang. expatriate) określa się menedżera, który wywodzi się z kraju pochodzenia firmy macierzystej, a który został oddelegowany do zagranicznych placówek (filii) danej korporacji w celu:

rozwoju przedsięwzięcia lub projektu na nowym, trudnym rynku; wdrożenia strategii centrali i kontroli, przekazania wiedzy i umiejętności miejscowym pracownikom i kierownikom (których to z różnych względów nie można pozyskać na lokalnym rynku). Dodatkowo, zdaniem G.Desslera, „ekspatrianci nie są zwykle obywatelami krajów, w których pracują” 5 oraz, jak twierdzi H.Deeprose, „to osoby mieszkające i pracujące poza krajem ich własnego pochodzenia” 6 . Istnieje jeszcze szersze pojęcie ekspatrianta, które zamiennie stosowane jest z określeniem transpatrianta7 w sytuacji,

wrocław -